Near Death Experiences & Brainstem

Near Death Experience-Types

Anesthesia

Pam Reynolds

Cardiac Arrest and Lommel

Light Experience

Seeing Angels

Tunnel Experience

The Blind Can See

De Chimera kijkt uit over zijn werk - een duistere poel van onwetendheid en bijgeloof.

Kritische recensies van het boek "Eindeloos Bewustzijn" zijn schaars. Het merendeel van de lezers vinden het een uitstekend boek dat hun dromen bevestigt met medisch wetenschappelijke onderbouwing zoals uitgelegd door Dr. Pim van Lommel. Een enkele lezer gaat zelfs zo ver als dit boek als "magistraal" te beschrijven. Eerder heb ik geschreven over de ongrerechtvaardigde conclusies in de wetenschappelijke publicatie van het uitstekende hartstilstand onderzoek van Pim van Lommel in het internationale medische tijdeschrift "The Lancet" in 2001 (click hier om het oorspronkelijke Lancet artikel van Pim van Lommel te downloaden en lezen). Maar is de wetenschappelijke onderbouwing voor de verrassende conclusies en beweringen gemaakt door Pim van Lommel in dit relatief dikke boek even zo weinig steekhoudend als in zijn artikel in "The Lancet" in 2001? (Click hier om een discussie van de ongeoorloofde conclusies gemaakt door Pim van Lommel in het Lancet artikel te lezen.)

Als werkend arts en opleider van artsen tot specialisten, heb ik als speciale aandachtsgebieden: het functioneren van het lichaam, het wiskundige beschrijven van levensvatbaarheid, zowel als de wiskundige beschrijving van de werking van narcosemiddelen. Wat mij opviel in "Eindeloos Bewustzijn" was het onzorgvuldige, tendentieuze en misleidende gebruik van medisch onderzoek en kennis, aangevuld met potentieel kwalijke en kwetsende uitingen betreffende de diagnose van hersendood met betrekking tot orgaandonatie. Deze zijn stevige woorden, maar kunnen met wetenschap worden gestaafd. Mijn bezwaren tegen enkele aspecten van het boek "Eindeloos Bewustzijn" zijn hieronder toegelicht. Ik heb links geplaatst zodat lezers zelf de oorspronkelijke wetenschappelijke artikelen zelf kunnen downloaden en lezen om zelf te beoordelen of wat ik hier schrijf terechte kritiek is.

Basis stellingen van Pim van Lommel

Hartstilstand is een medische ramp. Het is een toestand waarbij de hartslag plotseling ophoudt, waardoor de bloedsomloop ook plotseling ophoudt. Binnen seconden worden mensen bewusteloos. Na 5 minuten in deze toestand treedt toenemende hersenschade op. Als personen met een hartstilstand niet snel worden gereanimeerd met hartmassage enzovoort, is de dood het onvermijdelijk gevolg van hartstilstand. Deze zijn de basisfeiten betreffende hartstilstand, en het hoofdthema in het boek "Eindeloos Bewustzijn".

"Eindeloos Bewustzijn" is een relatief dik boek, maar de kern van alle argumenten in dit boek zijn op pagina's 157 tot 158 te lezen. Hier lezen we dat tijdens hartmassage toegepast op mensen met een hartstilstand dat:

• de elektro-encefalogram (EEG) vlak en totaal afwezig is,
• dat de EEG alleen terugkeert als de normale hartritme hersteld is,
• dat de bloeddruk ontwikkeld tijdens hartmassage te laag is om bewustzijn te herstellen of onderhouden,
• waardoor mentale activiteit zoals bewustzijn in de fysieke hersenen onmogelijk is tijdens reanimatie voor hartstilstand.

Waarom hartmassage? Wat doet hartmassage?

Tijdens hartstilstand houdt de bloedsomloop plotseling op, waardoor alle organen in het lichaam plotseling geen zuurstof en andere vitale grondstoffen die naar deze organen in het bloed worden getransporteerd krijgen. Als men niets doet, treedt toenemende mate van hersenbeschadiging op na 5 minuten, en als men niets doet om zo een persoon te redden, gaat een persoon met hartstilstand onvermijdelijk dood. Dus men begint met hartmassage om een persoon met een hartstilstand te redden. Maar wat is hartmassage, en waarom is het een redmiddel voor mensen met hartstilstand? Misschien zijn antwoorden op deze vragen overbodig voor de hoogontwikkelde lezers van "Eindeloos Bewustzijn", maar voor de volledigheid zal ik deze vragen toch beantwoorden.

Er bestaan drie basis soorten hartmassage:

• Inwendige hartmassage, waarbij een snee tussen de ribben in de linkerborstkast wordt gemaakt. De arts steekt zijn hand in de borstkast en neemt het hart in zijn hand. Het hart wordt geknepen om het normale samentrekken van het hart na te botsen. Dit is de meest effectieve vorm van hartmassage, maar een waarbij de mensen die deze ingrijpende vorm van reanimatie overleven vaak zeer ernstige ontstekingen in de borstkas enz. ontwikkelen.
• Externe hartmassage met een machine zoals een "Thumper". De borstkas wordt niet geopend, maar de persoon wordt onder een machine geplaatst die functioneert als een reuzen-stamper die de borstkas regelmatig indrukt. Het effect van dit is vergelijkbaar met inwendige hartmassage, maar is net iets minder effectief.
• Handmatige externe hartmassage is de meest gebruikte vorm van hartmassage. De persoon met een hartstilstand ligt op zijn rug, en een persoon drukt krachtig en regelmatig met twee handen op het borstbeen. Het effect is vergelijkbaar met dat van de "Thumper". Maar er zijn zwakke en sterke mensen, en na een tijd wordt iedereen moe van deze inspannende activiteit, want hartmassage is hard werk. Daarom is het begrijpelijk dat de effectiviteit van deze vorm van hartmassage varieert van een persoon op de andere en van plaats tot plaats. Externe hartmassage is ook de vorm van hartmassage toegepast op alle 344 succesvol gereanimeerde patiënten geïnterviewd voor het onderzoek van Pim van Lommel.

Maar bloedsomloop tijdens hartmassage is anders dan tijdens normale hartactie toch …

"Maar bloedsomloop tijdens hartmassage is anders dan bloedsomloop tijdens normale hartactie, want het hart ligt stil tijdens hartmassage voor hartstilstand. Daarom zijn mensen die hartmassage voor hartstilstand ondergaan 'klinisch dood'," zeggen sommige denkende mensen die veel over lichaamsfunctie weten. Mijn antwoord hierop is als volgt.

Het hart is geen wonderorgaan, maar een pomp van vlees die bloed in het lichaam rondpompt. Dit weten wij zeker van de voorbeelden van mensen waarbij kunstharten worden geïmplanteerd. De harten van sommigen die op een harttransplantatie wachten zijn zo slecht, dat deze mensen sterven voordat een geschikt donorhart beschikbaar komt. Dus in enkele ziekenhuizen in de Verenigde Staten, zoals in een hartcentrum in Arizona (Copeland 2004), wordt bij sommigen van deze ernstige zieke mensen een perslucht aangedreven kunsthart geïmplanteerd om de wachtperiode te overbruggen. Hiermee blijven ze in leven, kunnen werken en wat activiteiten ontplooien met een mechanische pomp in hun borst in plaats van een hart. Dit is het bewijs dat normaal hartslag niet nodig is om te kunnen leven of bij bewustzijn te zijn, zowel als het bewijs dat het hart slechts een pomp is die bloed in het lichaam rondpompt. Dus de realiteit van kunstharten is het bewijs dat zolang het hart, of een kunstmatige pomp, voldoende bloed door het lichaam pompt, zijn mensen bij bewustzijn en actief (Klik op deze link om alles over kunstharten in het artikel van Dr. Copeland te lezen).

Dit brengt ons op het vaak voorkomend idee dat mensen geen EEG hebben, ofwel "fllatlined" zijn tijdens hartmassage.

Geen EEG, ofwel "fllatlined" tijdens hartmassage

Pim van Lommel, samen met vele andere bijnadoodservaring (BDE) onderzoekers verbaast zich erover dat mensen een bewuste ervaring zoals de BDE kunnen ondergaan terwijl de elektrische activiteit van hun hersenen, ofwel de elektro-encefalogram (EEG) vlak en totaal afwezig is tijdens een hartstilstand (zie pagina 158 van "Eindeloos Bewustzijn", zowel als de discussie op het einde van zijn Lancet artikel Lommel 2001). Ze noemen de situatie van een afwezige en vlak EEG signaal, een "flatline". Maar is dit een juiste bewering dat mensen een afwezige EEG hebben tijdens een BDE?

Tijdens het onderzoek van Pim van Lommel in de omgeving van Arnhem werd er NEVER en NOOIT een EEG apparaat aangesloten op de hoofden van reanimatie patiënten. Er worden nooit EEG apparaten op de hoofden van reanimatie patiënten aangesloten. Nergens in de wereld is het aansluiten van een EEG apparaat een normale handeling tijdens een reanimatie. Dit is onmogelijk tijdens de haast en drukte rondom een reanimatie. Los van alle problemen met aansluiting, zijn EEG apparaten schaars, en zijn er zeker niet aanwezig waar er wordt gereanimeerd. Dus te zeggen dat alle hartstilstand patiënten een vlak EEG hadden tijdens hun reanimatie is een aanname - bovendien is het ook een absolute foute aanname als men de functie van reanimatie weet.

Ten eerste, Pim van Lommel heeft wel gelijk als hij zegt dat het EEG vlak wordt samen met verlies van bewustzijn binnen 4-20 seconden na hartstilstand. Dit is een waarneming die telkens wordt bevestigd in onderzoeken zoals die van Visser in 2001 (Lees het wetenschappelijke artikel van Visser 2001). Op pagina 158 van "Eindeloos Bewustzijn" zegt hij dat het EEG vlak blijft tijdens reanimatie totdat de normale hartslag en bloeddruk zijn hersteld. Hij citeert een aantal wetenschappelijke artikelen die deze bewering staven. Deze artikelen staven het feit dat het EEG wel binnen seconden vlak wordt na aanvang van een hartstilstand. Frappant is dat een van de door Pim van Lommel geciteerde artikelen, dat van Losasso 1992, niet alleen aantoont dat het EEG snel wegvalt tijdens hartstilstand, maar ook dat het zich herstelde binnen 23 seconden na aanvang van hartmassage terwijl er nog steeds geen eigen hartslag aanwezig was! Dus er is EEG activiteit tijdens effectieve hartmassage met afwezige hartslag (Losasso 1992)! Dit wordt ook bevestigd door andere wetenschappelijke artikelen waarbij andere mensen ook hartstilstand ontwikkelde terwijl ze aangesloten waren op een EEG apparaat (zie ook case 5 in het artikel van Elton 1961).

Eigenlijk is deze feit dat de EEG herstelt tijdens effectieve hartmassage geen verrassing. Wij weten dat mensen met een kunsthart kunnen wakker en normaal actief zijn, wat betekent dat mits voldoende bloed rond het lichaam wordt gepompt, dat er normale hersenfunctie en EEG activiteit is zonder enig hartslag. Dus mits hartmassage voldoende bloed rond het lichaam pompt, kan de EEG activiteit zich herstellen zonder enig hartslag, net als met kunstharten. En als EEG activiteit kan herstellen tijdens effectieve hartmassage, betekend dit dat bewustzijn ook mogelijk is tijdens effectieve hartmassage ...

Bewustzijn tijdens hartmassage?

Pim van Lommel houdt vol op pagina's 157-158 in "Eindeloos Bewustzijn" dat mensen onmogelijk bij bewustzijn kunnen zijn en bovendien een vlak EEG hebben tijdens hartmassage die wordt toegepast wegens hartstilstand. Maar ik heb net bewezen dat er wel degelijk wetenschappelijk bewijs is dat EEG activiteit kan herstellen tijdens effectieve hartmassage. Dit betekent dat bewustzijn ook mogelijk is tijdens effectieve hartmassage toegepast op mensen tijdens een hartstilstand.

Ongeacht of the "eindeloos bewustzijn" van Pim van Lommel in de hersenen zetelt, of het iets onstoffelijk is dat slechts met de hersenen communiceert als een telvisiezender, met de hersenen als ontvanger - een ding is zeker - mensen sterven als de stroom zuurstof verrijkt bloed naar de hersenen ophoudt. Het ophouden van de stroom bloed naar de hersenen kan het gevolg zijn van wurging, onthoofden, hartstilstand, enz, enz. Niemand verwacht van een gewurgde, een onthoofde, of iemand met hartstilstand dat ze wakker zijn en zich normaal gedragen. Dit is bij iedereen bekend. Wat dit betekent is dat de hersenen leven omdat een stroom zuurstof verrijkt bloed naar de hersenen toestroomt. En het hart is de pomp dat het bloed naar de hersenen pompt. In hoofdstuk 12 van het boek The Unholy Legacy of Abraham is een uitgebreide discussie van de onderzoeksresultaten van Pim van Lommel en Sam Parnia.

Bloedvaten zijn de buizen waarin het bloed naar alle organen en weefsels van het lichaam wordt getransporteerd. Zoals iedereen weet, moet een pomp voldoende druk in de vloeistof in een buis ontwikkelen wil er een voldoende stroom vloeistof op gang komen. Hetzelfde principe is ook van toepassing in het menselijke lichaam. Het hart moet voldoende bloeddruk in de bloedvaten ontwikkelen om een voldoende stroom bloed door de bloedvaten naar de hersenen en naar de rest van het lichaam op te wekken. Om een stroom bloed door de hersenen te ontwikkelen die voldoende is om bewustzijn te genereren moeten zowel de bloeddruk als de stroom bloed door de hersenen voldoende zijn. Dit is een onweerlegbaar feit dat iedere dag in de geneeskunde wordt waargenomen. Het is ook een feit dat Pim van Lommel als oud-cardioloog zou moeten kunnen erkennen.

Het doel van hartmassage bij hartstilstand van patiënten is een stroom bloed door het lichaam te ontwikkelen die voldoende is om de persoon in leven te houden totdat het normale hartritme en de normale hartactie kunnen worden hersteld. Volgens Pim van Lommel op pagina 157 in het boek "Eindeloos Bewustzijn", zowel als elders, is de bloeddruk die ontwikkeld wordt als gevolg van hartmassage onvoldoende om bewustzijn te kunnen herstellen of te onderhouden. Als bewijs voor deze stelling haalt hij het artikel aan van Dr. Paradis en zijn medewerkers uit 1989, waaruit hij citeert dat de gemiddelde bloeddrukken gemeten tijdens hartmassage door deze onderzoekers varieerden tussen 30-40 mmHg. Ik hoef de hoogontwikkelde, wetenschappelijk onderlegde lezers van "Eindeloos Bewustzijn" waar bloeddrukken zo in termen van mmHg worden uitgelegd (pagina's 157 en anderen), dat Pim van Lommel volkomen gelijk heeft dat bewustzijn onmogelijk is met een bloeddruk in dit bereik. Maar kijken we naar het artikel van Dr. Paradis, dan vinden wij iets heel anders dan wat op pagina 157 staat. (klik op deze link om het artikel van Dr Paradis 1989 te downloaden en lezen, zie ook Swenson 1988, Gurewich 1961, Wei 2006, en vele andere artikelen vanaf 1961). Getallen van 30-40 mmHg worden in het artikel van Paradis niet genoemd. Tabel-1 in het artikel van Paradis laat wel zien dat de gemiddelde bloeddruk ontwikkeld tijdens hartmassage 48 mmHg was, met een standaard afwijking van 16 mmHg. Wetenschappers zoals Pim van Lommel, zowel als de hoogontwikkelde lezers van "Eindeloos Bewustzijn", weten hierdoor dat men impliciet in de geneeskunde spreekt van een Gauss-verdeling van metingen (zie artikel over de Gauss-verdeling). Dus een gemiddelde bloeddruk van 48 (+/- 16) mmHg betekent dat 64% van de gemeten bloeddrukken vallen in het bereik van 48 - 16 = 32 mmHg tot 48 + 16 = 64 mmHg. Volgens dezelfde Gauss-verdeling waren dan 17% van de gemeten bloeddrukken onder 32 mmHg, MAAR dit betekent ook dat 17% van de gemeten bloeddrukken BOVEN 64 mmHg waren. Iedere arts die veel met bloeddruk metingen te maken heeft, weet dat mensen altijd bij bewustzijn zijn met gemiddelde bloeddrukken boven 64 mmHg. Dus hier hebben wij te maken met een voorbeeld van slordig gebruik van wetenschappelijke citaten en redeneringen van Pim van Lommel. De conclusie is duidelijk - uit de wetenschappelijke onderzoeken die in "Eindeloos Bewustzijn" worden geciteerd, kan men duidelijk concluderen dat hartmassage voldoende bloeddruk opwekt om bewustzijn te herstellen bij ongeveer 17% van alle mensen die hartmassage ondergaan vanwege hartstilstand. Dit is een getal dat erg in de buurt komt van de 18% mensen die een bewuste ervaring rapporteerde in het onderzoek gepubliceerd in The Lancet in 2001!

Bewustzijn is mogelijk tijdens hartmassage

De studies geciteerd door Pim van Lommel (zie boven), zowel als meerdere andere onderzoeken tonen aan dat externe hartmassage voldoende bloeddruk kan opwekken om bewustzijn te herstellen bij 15-20% van personen die hartmassage ondergaan wegens hartstilstand. Sterker nog, metingen van de bloedsomloop gemeten tijdens hartmassage voor hartstilstand, bevestigen dat externe hartmassage voldoende bloedsomloop op kan wekken om het bewustzijn te herstellen bij ongeveer 15-20% van de mensen die hartmassage ondergaan vanwege hartstilstand (zie mijn website voor de berekening en de wetenschappelijke literatuur).

Deze discussie is niet zuiver theoretisch. Bewustzijn tijdens hartmassage wordt wel waargenomen. Het komt niet vaak voor, maar er zijn wel gevallen van mensen bekend die wakker waren tijdens hartmassage toegepast vanwege hartstilstand (Bihari 2008, Lewinter 1989). Deze zijn de zeldzame verslagen van mensen die overduidelijk bij bewustzijn waren tijdens hartmassage. Maar het feit dat veel mensen er bewusteloos eruit zien tijdens hartmassage is slechts schijn, omdat veel van de mensen die bij bewustzijn zijn tijdens hartmassage kunnen dit feit niet duidelijk uiten wegens de algemene spierverlamming veroorzaakt door het zuurstoftekort die zie ondergaan op dat moment. Op deze momenten kunnen ze niet spreken en kunnen ze niet bewegen, waardoor ze er bewusteloos eruitzien, maar zijn dat juist niet (zie Lier 1963, pagina 317, en zie verslag van door zuurstoftekort veroorzaakte verlamming met behoud van bewustzijn in West 2007).

De voorafgaande discussie is duidelijk. De medische wetenschap laat duidelijk zien dat het mogelijk is voor ongeveer 15-20% van mensen bij bewustzijn te zijn tijdens hartmassage toegepast wegens hartstilstand. Dit is een getal dat dezelfde is als de percentage mensen die BDE's, of andere bewuste ervaringen, aan Pim van Lommel rapporteerden tijdens zijn onderzoek van 344 pas gereanimeerde mensen. Concluderend, een wonderlijk "Eindeloos Bewustzijn" is niet nodig om bewuste ervaringen zoals BDE's tijdens hartmassage te verklaren.

Hersendood en orgaandonatie

Nu kom ik op het meest kwalijke en misleidende deel van dit boek - pagina's 328 tot 335. Ik zal deze stevige woorden toelichten in deze korte, aanvullende recensie van "Eindeloos Bewustzijn". Pim van Lommel maakt impliciet duidelijk dat hij niet in het concept van hersendood gelooft, en insinueert dat hersendode orgaandonoren nog steeds in leven zijn. De insinuaties op deze pagina's zijn kwalijk omdat ze beledigend zijn voor de onbaatzuchtige overledenen donoren zelf, en ze zijn misleidend en kwetsend ten aanzien van hun moedige familieleden die verschrikkelijke besluiten hebben moeten nemen in een periode van intens verdriet bij het verlies van een familielid.

Hersendood is een duidelijke diagnose. Als een diagnose van hersendood wordt gesteld volgens de heel nauwkeurige internationale richtlijnen - dan is de ongelukkige persoon dood (zie wetenschappelijke medische discussie diagnose hersendood in Wijdiks 2001). Ze worden nooit meer wakker, ze zullen nooit meer ademen, en hun lichaam sterft onvermijdelijk af. Ze zijn dood. De meest treffende voorbeelden van hersendood werden gerapporteerd uit het Academisch Ziekenhuis Leiden door Dr. Kramer (Kramer 1963). In het begin van de 60-er jaren begon men voor het eerst mensen met ernstige hersenziektes en hersenletsel te beademen. Bij een groep patiënten was hersendood op dramatische wijze geconstateerd en bewezen.

Tijdens hun lange lijdensweg lekte ontbindende hersenweefsel van enkele van deze ongelukkige personen uit gaten in hun schedels. Bij obductie waren de hersenen van deze mensen allemaal in een vergevorderd stadium van ontbinding. Hun hersenen waren veranderd tot een verweekte, bijna vloeibare grijs, groenbruine brei in hun schedels, terwijl hun beademde lichamen nog steeds leefden (Kramer 1963).

Een dramatisch voorbeeld van de werkelijkheid van hersendood terwijl de rest van het lichaam nog leeft. Deze situatie is functioneel vergelijkbaar met onthoofding, en er is niemand die zou denken dat een onthoofde persoon nog steeds leeft, of ooit terugkeert naar een normaal leven, zelfs wordt het onthoofde lichaam beademd en in leven gehouden (N.B. dit wordt met proefdieren gedaan bij sommige onderzoeken). Pim van Lommel is verbaasd dat narcose aan hersendode donoren toegediend moet worden om verwijdering van organen mogelijk te maken (pagina 334 in "Eindeloos Bewustzijn"). De redenen hiervoor zijn duidelijk en al heel lang bekend. De hersenen van de overledene donor zijn dood, maar het ruggenmerg functioneert nog steeds, waardoor bewegingen en spiertrekkingen veroorzaakt door ruggenmergreflexen ontstaan als gevolg van chirurgische of andere prikkels (zie medisch wetenschappelijke beschrijving hiervan in Suk-Geun 2006). Deze bewegingen en spiertrekkingen maken de chirurgie om de organen uit de donoren te halen onmogelijk. Daarom is narcose nodig bij hersendode donoren. Dus ondanks de insinuerende meningen van Pim van Lommel, bestaat hersendood wel degelijk. Zijn uitspraken hierover zijn slechts persoonlijke uitingen van onzorgvuldige en ongestaafde persoonlijke meningen.

Het feit dat het aantal hersendode donoren in Nederland afneemt, (zie pagina 335 in "Eindeloos Bewustzijn"), is in werkelijkheid een product van een drietal redenen. Ten eerste is er een ernstig tekort aan intensive care plaatsen om potentiële donoren te behandelen voordat de donatie plaatsvindt. Begrijpelijkerwijze kiezen artsen en ziekenhuizen ervoor deze schaarse intensive care plekken te gebruiken voor de levenden, eerder dan voor mensen die hersendood zijn, want degenen die hersendood zijn worden nooit meer beter. Een tweede reden is de beroerde financiële vergoeding aan ziekenhuizen voor donorpatiënten, waardoor ziekenhuizen die veel donoren leveren potentieel in budgettaire problemen komen. Een laatste reden is het feit dat artsen het buitengewoon emotioneel en moeilijk vinden om familieleden te vragen of ze de organen van hun hersendode familieleden willen doneren.

Deze ongefundeerde meningen van Dr. Van Lommel betreffende hersendood en orgaandonatie doen geen recht aan de werkelijke toestand van de medische zorg in Nederland, en ook geen recht aan de medische wetenschap. Bovendien getuigt zijn mening van weinig respect en gevoeligheid jegens orgaandonoren en hun familieleden en vormt een bron van ongerechtvaardigde angst voor potentiële donoren.

Literatuurlijst

Copeland, J.G., et al (2004), Cardiac replacement with a total artificial heart as a bridge to transplantation. New England Journal of Medicine, 351: 859-867.

Kramer,W., (1963), From reanimation to deanimation. (Intravital brain death during artificial respiration). Acta Neurologica Scandinavica, 39: 139-153.

Lewinter, J.R., et al, (1989), CPR-dependant consciousness: Evidence for cardiac compression causing forward flow. Annals of Emergency Medicine, 18: 1111-1115.

Liere EJ van, Stickney JC, (1963), Hypoxia, published University of Chicago Press.

Losasso TJ, et al, (1992), Electroencephalographic monitoring of cerebral function during asystole and succesful cardiopulmonary resuscitation. Anesthesia and Analgesia, 75: 12-19.

Paradis, N.A., et al., (1989), Simultaneous aortic jugular bulb, and right atrial pressures during cardiopulmonary resuscitation in humans: insights into mechanisms. Circulation, 80: 361-368.

Suk-Geun Han, Gyeong-Moon Kim, Kwang Ho Lee, Chin-Sang Chung, Ki-Young Jung, (2006), Reflex Movements in Patients with Brain Death: A Prospective Study in A Tertiary Medical Center. Journal of Korean Medical Science,21: 585-590.

Wijdicks, E.F.M., (2001), The diagnosis of brain death. The New England Journal of Medicine, 344: 1215-1221.